Нове и старе породичне традиције

На очување идентидета једног народа, поред језика и религије,највише утичу традиција и обичаји. Кроз време обичаји Албанаца су се мењали, као и код многих других народа, под утицајем друштвених промена. Данас је у многим албанским породицама које живе у Србији очувана је традиција уз све оно што са собом носи савремен живот. Како се албанска традиција одржава у савременом друштву говори Аделиа која живи у Руми а чија породица потиче из Тепелена, града на југу Албаније.

Аделиа говори о обичајима своје породице који се годинама уназад поштују, а као један од њих ова млада Албанка издваја припрему за дочек Нове године:

“Најтипичнији обичаји, не само у мојој породици већ и у скоро свим албанским домаћинствима, јесте припрема за дочек Нове године. Данима унапред мајке почињу да праве домаћу баклаву , а цео 31. децембар проводи се у кувању. Централно место на традиционалној албанској новогодишњој трпези заузима пуњена ћурка-јело које једноставно не сме да изостане”

Поштовање према старијима се посебно истиче у Аделијиној породици.

“Што се тиче културе у нашој породици се посебно истиче поштовање према старијима. Од малена нам је усађен неписани кодекс понашања, како да поздравимо старије, како да пажљиво слушамо њихове савете и како да их поштујемо, чак и када живимо километрима далеко.

*Колико се трудите да алабанске обичаје пренесете намлађе генерације?

“Постоје албански обичаји које желим да моја деца задрже, али их комбинујем и са нашим “новим” породичним традицијама-онима које најбоље одражавају наш међународни карактер: албанска мама, српски тата и деца рођена у Америци. Већину албанских обичаја имају прилику сами да виде и сами изаберу шта им се допада када посећујемо родбину.

Говорећи о албанским јелима која одлични осликавају традицију и нове укусе, Аделиа каже:

“Албанија је веома богата и динамична када је реч о храни. Мени као Албанки са југа, омиљена јела су ми морски специјалитети. Не могу да одолим грилованим шкампима или дивљем медитеранском бранцину, печеним са поврћем, рузмарином и маслиновим уљем.„

*Која су вам албанска и српска јела слична

“Много је сличности између албанске и српске кухиње. Сач са јагњетином или свињски потрбушник печен са поврћем су јела која постоје у обе културе- и која много волим.”истиче Аделиа.„

*Када је реч о албанској музици, шта ви и ваша породица волите да слушате?

“Што се музике тиче, најдраже су ми “серената корчаре”-серенаде из Корче, града познатог по култури , хумору и веселом духу. И у Србији имате сличну музику коју ипак пуно волим.„

Серенаде из Корче (алб. серенатат корçаре) један су од најпрепознатљивијих културних симбола града Корче у југоисточној Албанији. Оне су романтичне, емотивне и врло карактеристичне. Често су меланхоличне, али топле и врло мелодичне. Данас се често изводе на фестивалима и културним догађајима, а обично их пева мала мушка група. Сматрају се посебним јер представљају спој источне и западне културе. Често их сматрају најсензибилнијим и најнежнијим обликом албанске градске музике.

*Кажите нам неки занимљив албански обичај?

“Албанска венчања имају много лепих обичаја . Један од мојих омиљених је “valle” традиционално коло које приказује грациозност албанске жене. Такође, ту је и обичај када младожења пали марамицу, што симболизује остављање прошлости иза себе и окретање својој жени и својој породици.”

“Valle” значи плес и важан је део свадби и народних прослава.Представља један од начина да се покаже идентитет народа, симболизује радост, поштовање обичаја и заједништво.

Милена Божић

Ruajtja e identitetit të një populli, përveç gjuhës dhe fesë, ndikohet më shumë nga tradita dhe zakonet. Me kalimin e kohës, zakonet e shqiptarëve kanë ndryshuar, si me shumë popuj të tjerë, nën ndikimin e ndryshimeve shoqërore. Sot, në shumë familje shqiptare që jetojnë në Serbi, tradita është ruajtur së bashku me gjithçka që sjell me vete jeta moderne. Adelia, e cila jeton në Rumë dhe familja e së cilës vjen nga Tepelena, një qytet në jug të Shqipërisë, flet për mënyrën se si ruhet tradita shqiptare në shoqërinë moderne.
Adelia flet për traditat e familjes së saj që janë respektuar prej vitesh, dhe një prej tyre që kjo grua e re shqiptare veçon është përgatitja për natën e Vitit të Ri.
„Tradita më tipike, jo vetëm në familjen time, por në pothuajse të gjitha familjet shqiptare, është përgatitja për natën e Vitit të Ri. Ditë më parë, nënat fillojnë të bëjnë bakllava të bërë në shtëpi, dhe e gjithë 31 dhjetori kalon duke gatuar. Pjesa qendrore e vaktit tradicional të Vitit të Ri shqiptar është gjeldeti i mbushur, një pjatë që thjesht nuk mund të humbasë.“

Respekti për të moshuarit është veçanërisht i spikatur në familjen e Adelias. “Sa i përket kulturës, familja jonë është veçanërisht krenare për të moshuarit tanë. Që në moshë të vogël, na është mësuar një kod sjelljeje i pashkruar, si t’i përshëndesim të moshuarit tanë, si t’i dëgjojmë me kujdes këshillat e tyre dhe si t’i respektojmë ata, edhe kur jetojmë kilometra larg.

*Sa përpjekje bëni për t’ua përcjellë zakonet shqiptare brezave të rinj?

“Ka zakone shqiptare që dua që fëmijët e mi t’i ruajnë, por unë i kombinoj ato edhe me traditat tona “të reja” familjare – ato që pasqyrojnë më së miri karakterin tonë ndërkombëtar: nëna shqiptare, babai serb dhe fëmijët e lindur në Amerikë. Ata kanë mundësinë të shohin vetë shumicën e zakoneve shqiptare dhe të zgjedhin atë që u pëlqen kur vizitojmë të afërmit.

Duke folur për gatimet shqiptare që pasqyrojnë në mënyrë të përsosur traditën dhe shijet e reja, Adelia thotë:
“Shqipëria është shumë e pasur dhe dinamike kur bëhet fjalë për ushqim. Si një shqiptare nga jugu, gatimet e mia të preferuara janë prodhimet e detit. Nuk mund t’u rezistoj karkalecave të pjekura në skarë ose levrekut të egër mesdhetar, të pjekura me perime, rozmarinë dhe vaj ulliri.

*Cilat gatime shqiptare dhe serbe janë të ngjashme me ju

“Ka shumë ngjashmëri midis kuzhinës shqiptare dhe serbe. “Gjelja e qengjit ose barku i derrit i pjekur me perime janë gatime që ekzistojnë në të dyja kulturat – dhe që unë i dua shumë.” thekson Adelia.

*Kur bëhet fjalë për muzikën shqipe, çfarë ju pëlqen të dëgjoni ju dhe familja juaj?

“Kur bëhet fjalë për muzikën, e preferuara ime është “serena korçare” – serenata nga Korça, një qytet i njohur për kulturën, humorin dhe frymën e gëzueshme. Ju keni edhe muzikë të ngjashme në Serbi, të cilën e dua shumë.

Serenatat nga Korça janë një nga simbolet kulturore më të njohura të qytetit të Korçës në juglindje të Shqipërisë. Ato janë romantike, emocionale dhe shumë karakteristike. Ato janë shpesh melankolike, por të ngrohta dhe shumë melodike. Sot ato shpesh interpretohen në festivale dhe ngjarje kulturore dhe zakonisht këndohen nga një grup i vogël meshkujsh. Ato konsiderohen të veçanta sepse përfaqësojnë një bashkim të kulturës lindore dhe perëndimore. Ato shpesh konsiderohen forma më e ndjeshme dhe e butë e muzikës urbane shqipe.

*Na tregoni një zakon interesant shqiptar?
“Dasmat shqiptare kanë shumë zakone të bukura. Një nga të preferuarat e mia është “valle”, një valle tradicionale që tregon hirin e gruas shqiptare. Ekziston edhe zakoni i dhëndrit që djeg një shami, që simbolizon lënien pas të së kaluarës dhe kthimin te gruaja dhe familja e tij.”

“Valle” do të thotë valle dhe është një pjesë e rëndësishme e dasmave dhe festimeve popullore. Është një nga mënyrat për të treguar identitetin e popullit, duke simbolizuar gëzimin, respektin për zakonet dhe unitetin.